Thomas Ziehe, urodzony w 1947 r., był najbardziej znanym i cytowanym w mediach specjalistą od spraw młodzieży w RFN, w latach 1980/81. Popularność zawdzięcza stworzeniu koncepcji "narcyza" - nowego typu socjalizacji, opartego na psychoanalizie i skonstruowanego psychoanalitycznie. Wizje nowego modelu przedstawił w jego pierwszej publikacji: "Okres pokwitania i narcyzm. Czy młodzież jest apolityczna?"( "Pübertät und Narziβmus. Sind Jungedliche entpolitisiert?"). Koncepcja "narcyza" pozwalała analizować młode pokolenie łącznie z zespołem wyróżniających je cech.
Ziehe studiował politologię, historię i nauki społeczne w Berlinie i Hanowerze, gdzie w 1974 r. uzyskał doktorat na postawie wspomnianej wyżej pracy. Po kilku latach pracy nauczycielskiej w gimnazjum (młodzież starsza, wiek 16-18 lat) został asystentem naukowym eksperymentu szkolnego Glocksee w Hanowerze (pedagogika alternatywna). Wykładał równocześnie na Wydziale Nauk Społecznych w ówczesnej Wyższej Szkole Technicznej w Hanowerze. W roku 1978 został asystentem naukowym w hanowerskiej Wyższej Szkole Pedagogicznej, a w kolejnych latach wykładał również na uniwersytetach w Bielefeld. Marburgu i Gieβen. Przyjął też docenturę gościnną w Dolnosaksońskim Instytucie Psychoanalitycznym z siedzibą w Hanowerze.
Thomas Ziehe wywodził się ze środowiska dyskusyjnego ówczesnej lewicy, która w początkowych latach 70 starała się powiązać teoretycznie psychoanalizę z marksizmem i spierała się o "czynnik subiektywny" ("uspołecznienie a subiektywność"), przez co musiała się odnieść do bardzo aktualnych studiów nad socjalizacją. Ziehe łączył te podstawy teoretyczne z pedagogicznym i naukowo-praktycznym zainteresowaniem "ruchem antyautorytarnym" (wychowanie i szkolnictwo alternatywne, model Glocksee, praktyka estetyczna).
Jako główne kierunki swojej działalności naukowej Ziehe wymienia (list z 15.06.1981 r.):
- psychoanalityczne badanie nad młodzieżą, szczególnie a aspekcie teorii narcyzmu i w aspekcie historycznym,
- teorię kultury, szczególnie w dziedzinie powiązań uspołecznienia i subiektywności,
- antyautorytarną koncepcję wychowania i szkoły alternatywne.
Koncepcja Ziehe'go nie spotkała się z większym zainteresowaniem, szczególnie wśród kolegów po fachu uprawiających tradycyjne, psychologiczne i socjologiczne badania nad młodzieżą. Ziehe mimo, że publicznie głosił swoje poglądy, to spotykał się z deprecjonowaniem i odrzucaniem jego ideologii.
Oprócz monografii "Okres pokwitania i narcyzm. Czy młodzież jest apolityczna?", opublikował prace na pokrewne tematy - np. Konflikty psychiczne wieku pokwitania, narcyz - nowy typ socjalizacji, liczne artykuły prasowe, referaty wygłaszane na konferencjach i publikacje na temat "pedagogiki alternatywnej" - "Obrona edukacji niekonwencjonalnej".
Podstawa teoretyczna: psychoanalityczna teoria narcyzmu i marksizm freudowski
Narcyzm - klasyczne źródła tego pojęcia, wielokrotnie i rozmaicie stosowanego w psychoanalizie, ze piękny młodzieniec Narcyzm, zakochany w sobie, umarł z miłości do swojego odbicia i został zamieniony w kwiat narcyzm. Freud w ramach studiów nad homoseksualizmem wprowadził pojęcia m.in. "narcyzmu" lub "narcystycznego wyboru obiektu" do opisania nowych zaobserwowanych zjawisk. W pracy "Wprowadzenie do narcyzmu" (1914) sprecyzował badane pojęcie i przedstawił następujący model:
- typ narcystyczny polega, że kocha się:
a. to czym się jest (siebie samego),
b. to, czym się było,
c. to, czym się by chciało być,
d. osobę, która była cząstką naszej własnej osoby.
Tak ujęty termin budzi pewne wątpliwości. Wprowadzone pojęcia są niejasne lub wieloznaczne, odnoszą się do rozmaitych zjawisk i ostatecznie wyjaśniają wszystko albo nic.
W ogólnej teorii psychoanalitycznej przyjmuje się, że narcyzm stanowi normalną, wczesną fazę rozwoju psychiczno-seksualnego, której obiektem seksualnym jest własna osoba. Chodzi tu o zjawiska rozwojowe, przejściowe - w najwcześniejszym okresie dzieciństwa - od autoerotyzmu do erotyzmu skierowanego na obiekt. W latach późniejszych przyczynami narcyzmu są niepowodzenia miłosne i brak kontaktu. Narcyzm oznacza regresję do autoerotyzmu pierwotnego. Późniejszy narcystyczny wybór obiektu odpowiada "typowi wyboru, który dokonuje się na podstawie stosunku podmiotu do własnej osoby i w którym, w tym czy innym aspekcie, obiekt stanowi własna osoba. Narcystyczny wybór obiektu tym różni się od sposobu charakterystycznego dla typu szukającego oparcia, że nie odtwarza preegzystującego, lecz tworzy ów związek na podstawie stosunku podmiotu do siebie (Laplanche/Pontalis 1972, s.349).Chodzi tu o opanowanie osoby przez libido zamiast wyboru innego przedmiotu miłości.
Przed Freudem, w 1908 r., pojęcie narcyzmu użył w znaczeniu perwersji seksualnej Sadger. Jednakże definicja Freudowska została trwale przyjęta i w jej ujęciu termin ten oznacza: "etap przejściowy między stadium skierowanego do wnętrza autoerotyzmu a stadium skierowanego na zewnątrz alloerotyzmu" .Początkowo pojedyncze popędy autoerotyczne łączą się w jedność nakierowaną na własne ciało. Dopiero po przezwyciężeniu tej fazy jednostka dojrzewa do wyboru innej osoby, jako obiektu. Jednak nawet po przejściu tego etapu każdy człowiek pozostaje w pewnym stopniu narcystyczny, tzn. późniejsze wybory obiektu są też częściowo determinowane przez te pierwotne doświadczenia.
"Stan pierwotnego narcyzmu" określa Freud jako "początkowe stadium ludzkiego istnienia: niemowlę doświadcza jedności z matką, przeżywa samo siebie w zjednoczeniu z matczyną piersią. Narcyzm odnosi się do najwcześniejszego stanu psychicznego, którego cechą charakterystyczną jest brak obcego obiektu. W fazie doświadczenia tej formy popędu rozróżniamy libido skierowane na jaźń i na obiekt. Jeśli libido skierowane jest ku obiektowi wycofuje się i skupia na własnej sobie , Freud używa pojęcia "narcyzmu wtórnego"
Koncepcja Freuda budzi wiele trudności i niejasności teoretycznych. Strzyz K., autor m.in. książki "Wprowadzenie do dyskusji nad narcyzmem", podkreśla iż teoria Freuda ma pewne luki. Strzyz opisuje narcyzm, jako "specyficzną formę patologii, która ze względu na masowe rozpowszechnienie należy niemal do normalności". Ośrodkiem jego zainteresowania jest los, tzw. czynnik subiektywny w zorganizowanym kapitalizmie, realnie podporządkowanie wszystkich dziedzin socjalizacji panowaniu kapitału. Strzyz jest autorem nowego typu socjalizacji narcystycznej.